Okul Öncesinde Nezaket: Selamlaşma, Yardım İsteme ve Sıra Bekleme
Yazar hakkında
Nezaket çalışmaları ezberlenmiş “lütfen” ve “teşekkür ederim” sözcüklerinden daha geniştir. Çocuğun yardım istemesi, istemediği teması reddetmesi, sıranın kimde olduğunu anlaması ve başkasının sınırını duyması da bu alanın parçasıdır.
Günlük sınıf durumlarını kısa rol oyunlarıyla prova etme.
Bu çalışma ne zaman anlamlı olur?
Gerçek bir sorun yaşanırken uzun öğüt vermek yerine, sakin bir zamanda iki kuklayla tek durumu canlandırın. Örneğin aynı oyuncağı isteyen iki kişinin kullanabileceği kısa cümleleri ve işaretleri gösterin.
Az ve işlevi açık malzeme kullanın
Gerekenler: İki kukla, sıra kartı, üç durum resmi.
Uygulama adımları
- 1. adım: Öğretmen tek bir durumu kuklalarla kısa biçimde gösterir.
- 2. adım: Çocuklar işe yarayan sözcüğü veya işareti fark eder.
- 3. adım: İki gönüllü aynı durumu kendi cümlesiyle dener.
- 4. adım: Gün içinde gerçek durum oluştuğunda prova edilen ifade hatırlatılır.
Sonuca değil, görülebilir harekete bakın
Bu uygulamada izlenebilecek başlıca kanıtlar: Yardım isteme, hayır ifadesini duyma, sırayı işaretle takip etme ve ortak alanda mesafe koruma.
Çocuk prova edilen sözcüğü aynen kullanmayabilir. “Sonra ben alabilir miyim?” demesi, sıra kartını göstermesi veya yetişkinden destek istemesi aynı iletişim amacına hizmet edebilir.
Katılımı erişilebilir kılın
Konuşmak istemeyen çocuk resim kartı gösterebilir; ev dilindeki selamlaşma ifadeleri gruba dahil edilebilir.
Uygulamada sık karşılaşılan güçlük
Nezaketi itaatle karıştırmak çocuğun sınırlarını zedeler. Sarılmak, el sıkışmak ve göz teması kurmak zorunlu davranışlar değildir; selam verme için söz, el hareketi veya mesafeli bir baş işareti seçenek olabilir.
Güvenlik sınırları
Çocuğu istemediği sarılma, el sıkışma veya göz temasına zorlamayın. Nezaketi yetişkine koşulsuz itaat olarak sunmayın.
Evde doğal bir devam yolu
Aileler evde misafir gelmeden önce çocuğa tek bir selamlama biçimi dayatmak yerine seçenek sunabilir. Gün sonunda “Bugün biri senden yardım istediğinde ne yaptın?” sorusu somut bir olayı konuşmaya açabilir.
Türkiye okul öncesi programıyla ilişki
Bu çalışma; sosyal-duygusal öğrenme, iletişim, saygı, sorumlu karar verme alanlarında öğrenme yaşantıları oluşturabilir.
Güncel resmî çerçeve: MEB Okul Öncesi Öğretim Programı. Bu yazı, programın veya bir uzman kurumun belirli etkinliği onayladığı anlamına gelmez.
