Somut Nesnelerle 1-5 Sayma: Okul Öncesinde Anlamlı Saymanın İlk Adımları
Yazar hakkında
Bir çocuk sayı adlarını sırayla söyleyebilir, fakat önündeki dört nesneyi sayarken bir nesneyi atlayabilir veya iki kez sayabilir. Bu durumun nedenini tek bir yanıttan çıkaramayız. Burada sayı dizisini söylemek ile her nesneye bir sayı adı vererek grubun miktarını bulmayı ayrı ayrı gözleyeceğiz.
Anlamlı saymanın üç temeli
- Birebir eşleme: Her nesneye yalnızca bir sayı söylenir; hiçbir nesne atlanmaz, hiçbiri iki kez sayılmaz.
- Sabit sıra: Sayı adları her seferinde aynı sırayla söylenir.
- Son sayı ilkesi: Söylenen son sayı, grubun kaç tane olduğunu gösterir. "1, 2, 3… üç tane!"
Bu üç beceri birlikte oturduğunda çocuk gerçekten saymaya başlar. 1-5 aralığı, hepsini aynı anda gözle görebileceği ve eliyle tutabileceği kadar küçük olduğu için idealdir.
Malzemeler
Beş kırılmaz kap, sağlam ve küçük parça koparmayan büyük oyun blokları ile kaymayan bir örtü hazırlayın. Kestane, ceviz, gevşek boncuk ve bilinmeyen doğal nesneler gerekli değildir. Üreticinin yaş uyarılarına uyun; nesneleri ağza götüren bir çocukta küçük parçalı çalışma yapmayın.
Adım adım uygulama
1. Dokun ve say
Kaseye üç blok koyun. Her birine dokunarak ve kasenin dışına taşıyarak yavaşça sayın: "Bir… iki… üç." Son bloğu bıraktıktan sonra elinizi bütün gruba açarak "Üç tane" deyin. Hareket, çocuğun hangi nesnenin sayıldığını takip etmesini kolaylaştırır.
2. Sıra sende
Çocuk aynı kaseyi kendisi sayar. Nesneye dokunmadan sayarsa, "Her birini kaldırıp buraya koyalım mı?" diyerek taşıma hareketini önerin.
3. Bana … tane ver
“Bana üç blok verir misin?” deyip çocuğun nerede durduğunu gözleyin. Fazla veya eksik vermesi; dikkat, yönerge, kullanılan dil veya miktarla ilgili olabilir. Bir oyun turunu gelişim testi gibi puanlamayın. Daha küçük grupla birlikte yeniden sayın.
4. Kaseleri sıralama
Beş kaseye bir, iki, üç, dört ve beş nesne koyup karıştırın. Çocuk kaseleri azdan çoğa dizer. Böylece sayıların sırası, miktarın artışıyla somutlaşır.
Sık yapılan hatalar ve çözümler
- Parmak ve söz uyumsuzluğu: Çocuk nesneleri sayısından hızlı gösteriyor. Nesneleri tek sıra hâlinde dizin ve her sayıda bir tanesini kenara aldırın.
- Tekrar sayma: Dağınık grupta aynı nesneyi iki kez sayıyor. Sayılanı başka kaseye taşıma kuralı bu sorunu çözer.
- “Kaç tane?” sorusuna yeniden sayma: Çocuk sonucu kontrol ediyor veya sorunun yeniden saymayı istediğini düşünüyor olabilir. Birlikte saydıktan sonra “Son söylediğimiz sayı üç; bu grupta üç blok var” diye model olun.
Günlük yaşamda 1-5
Sofraya dört tabak koymak, üç elma yıkamak, merdivende beş basamak saymak… Sayma, masada yapılan bir çalışmadan çok, gün içindeki gerçek ihtiyaçlarla anlam kazanır. Çocuğa "Herkese bir kaşık yetecek mi?" gibi sorular sorun; birebir eşlemeyi kendiliğinden kullanacaktır.
Ne zaman 10'a geçilir?
Çocuk 5'e kadar olan grupları doğru sayıyor, "bana … ver" görevini tutarlı biçimde yapıyor ve küçük grupları (2-3) saymadan tanıyabiliyorsa 6-10 aralığına geçmeye hazırdır. Acele etmeyin; sağlam bir 1-5, sonraki bütün matematiğin zeminidir.
İki dakikalık sofraya hazırlık örneği
Masada üç oyuncak misafir olsun. Çocuk her misafire bir büyük oyuncak tabak koysun. Ardından iki ayrı soruyu sorun: “Herkesin tabağı var mı?” ve “Toplam kaç tabak var?” İlki bire bir eşlemeyi, ikincisi toplam miktarı konuşmaya yarar. Bir tabağı yerinden oynatın; ekleme veya çıkarma olmadığında miktarın değişip değişmediğini yeniden inceleyin. Yalnız “başardı/başaramadı” yerine hangi nesneye dokunduğunu ve hangi sayı adını söylediğini not edin.
Kaynak ve kapsam
NAEYC: Aileler için erken matematik: Günlük yaşamda sayma, eşleme ve karşılaştırma için genel çerçeve; belirli bir materyal sırasının zorunlu olduğu iddiası değildir. Bu sayfadaki örnek uygulama site için hazırlanmıştır; kaynağın bu etkinliği onayladığı anlamına gelmez.
