Üç Aşamalı Ders: Yeni Bir Sözcüğü Tanıma, Bulma ve Söyleme
Yazar hakkında
Bir çocuğa yeni bir sözcük öğretirken çoğu zaman gösterip hemen sorarız: "Bu ne? Hadi söyle!" Oysa çocuğun henüz hatırlayamadığı bir şeyi sormak, onu hata yapmaya ve çekinmeye iter. Üç aşamalı ders, bu baskıyı ortadan kaldıran sade bir öğretim yoludur. Renklerden şekillere, meyvelerden harflere kadar her kavram için kullanılabilir.
Birinci aşama: Adlandırma ("Bu…")
Yetişkin nesneyi gösterir ve yalnızca adını söyler. Aynı anda en fazla üç yeni kavram tanıtılır.
"Bu elma. Bu armut. Bu nar."
Açıklama, soru ya da ek bilgi eklenmez. Çocuğun nesneye dokunmasına, koklamasına izin verilebilir. Bu aşamada çocuktan hiçbir şey beklenmez; yalnızca dinler ve görür.
İkinci aşama: Tanıma ("Bana … göster")
Yetişkin sorular sorar ama çocuktan sözcüğü söylemesini beklemez; yalnızca göstermesini, vermesini ya da taşımasını ister.
"Bana narı gösterir misin? Armudu tepsiye koyar mısın? Elmayı pencerenin yanına götürür müsün? Şimdi narı bana verir misin?"
Bu aşama en uzun olanıdır ve oyun gibi tekrarlanır. Nesnelerin yerini değiştirmek, hareket eklemek ilgiyi canlı tutar. Asıl öğrenme burada gerçekleşir.
Üçüncü aşama: Hatırlama ("Bu ne?")
Çocuk ikinci aşamada tutarlı biçimde doğru gösteriyorsa, yetişkin bir nesneyi gösterip sorar:
"Bu ne?"
Çocuk doğru söylerse sevincini paylaşın. Söyleyemez ya da yanlış söylerse "Hayır, yanlış" demeyin. Sessizce ikinci aşamaya dönün ve başka bir gün tekrar deneyin. Yanıtı etkileyen dikkat, dil, ortam ve sunum koşullarını birlikte gözleyin; tek bir hata nedenini kesinleştirmez.
Neden işe yarar?
- Aşamaları küçültmek zorlanmayı azaltabilir; her çocukta aynı sonuç veya aynı hız beklenmez.
- Tanıma ve sözcüğü kendiliğinden söyleme görevleri farklı talepler içerir. Birini yapıp diğerini yapamamak çocuğun öğrenmediğini veya belirli bir beyin basamağında olduğunu kanıtlamaz.
- Kısa ve net dil, dikkati kavrama yöneltir.
- Yetişkin, çocuğun gerçekten nerede olduğunu gözlemleyerek öğrenir.
Sık yapılan hatalar
- Çok fazla kavram: Beş rengi aynı anda tanıtmak. İki ya da üç yeterlidir.
- Çok fazla söz: "Bak bu elma, elmalar kırmızı olur, ağaçta yetişir…" Bilgi fazlası, adın akılda kalmasını zorlaştırır.
- İkinci aşamayı atlamak: Doğrudan "Bu ne?" diye sormak.
- Düzeltmek: "Hayır, o armut değil!" demek. Bunun yerine ikinci aşamaya dönmek daha etkilidir.
Evde nasıl kullanılır?
Mutfakta sebzeler, bahçede yapraklar, banyoda nesneler… Üç aşamalı ders özel materyal gerektirmez. Birbirinden belirgin biçimde farklı iki ya da üç nesne seçin ve kısa, oyunlu bir tekrarla ilerleyin. İki yaşındaki bir çocuk için hayvan figürleri, beş yaşındaki bir çocuk için geometrik şekiller ya da harf sesleri uygundur.
